yünün ön terbİyesİ :
yün, zayıf alkali ortamda yüksek sıcaklıklarda yıpranan nazik bir tekstil malzemesi olduğundan yünün terbiyesinde alkali ortamda çalışırken çok dikkatli olmak gerekir. sulu ortamda yapılan germe, sıkma, ovma gibi her türlü mekanik işlem de yünün keçeleşmesine sebep olur.
yünün ön terbiyesinde uygulanan aşlıca işlemleri şunlardır:
yıkama : yünün kendine yapışkanlık veren ve eğrilmesini zorlaştıran doğal yağlardan temizlenmesi için uygulanır.genellikle az miktarda amonyak ve soda konulan sabunlu suya 40-50° c ' de yapılır.
yağlama : elyafı kayganlaştırmak liflerin birbirine yapışmasını kolaylaştırmak böylece iyi eğrilmesini sağlamak için yapılır.
karbonizasyon: yünde bulunan çalı, diken, ot, saman vb. bitkisel maddeleri uzaklaştırmak için yapılır. bu amaçla yün seyreltik ( 4-5° be ) h2so4 ile oda sıcaklığında bir müddet ıslatılır. sonrakarbonizasyonsobalarında 80-100° c ' deısıtlır. bu sırada buharlaşan su yüzünden derişikleşen h2so4 yündeki selüloz artıklarını kömürleştirir. sonra kömürleşen partiküller dövülerek uzaklaştırılır. yün durulanır, sodalı su ile nötralize edilir.
ağartma : yün daha çok renkli kullanıldığından ağartılması pamuğunki kadar önem taşımaz. sadece beyaz ve açık renklere boyanacak trikotajlar ile asılacak yünlü malzemeler ağartılır. ağartma redüktif( = indirgen ) veya oksidatif( = yükseltgen ) maddelere veya bunları kombine ederek yapılabilir.
İpeğİn ön terbİyesİ :
İpeğin ön terbiyesinde uygulanan başlıca işlemler şunlardır:
zamk çıkarma : fibroininetrafını saran serisin maddesini uzaklaştırmak için uygulanır. bu işlem kaynar derişik sabun banyolarında yapılır.
( serisini uzaklaştırma )
ağartma : serisini uzaklaştırılmış ipek oldukça beyaz olduğundan ipeğin ağartılması büyük önem taşımaz. ağartma gerektiren hallerde ipek indirgen veyayüseltgenmaddelere ağartılabilir.
ağırlaştırılmış : İpekli mamullerin hacim ve ağırlığını arttırarak böylece dolgunluk ve zenginlik sağlamak ve serisinin uzaklaştırılması yüzünden meydana gelen ağırlık kaybını telafi etmek için uygulanır. bu işlem ipeği anorganik maddelerle ( birbiri ardına kalay, fosfat ve slikat tuzlarıyla ) veya bitkisel maddelerle ( tanen, meşe mazısı özü, vb. maddelerle ) muamele ederek yapılabilir. veya bu yöntemin karışımı uygulanabilir.
sentetİk lİflerİn ön terbİyesİ
poliester, nylon,poliakrilonitril, polipropilenve diğer sentetik lifler bütünüyle kimyasal olarak elde edildiklerinden genelde boyama öncesi önemli bir ön muamele gerektirmeyen temiz liflerdir. bu nedenle burada, sade fikir vermek üzere poliesterinön terbiyesi satır başları ile verilecektir.
polyesterİn ön terbİyesİ :
polyesterin ön terbiyesinde başlıca şu işlemler yer alır :
yıkama : üretim sırasında muhtelif maddelerden ( eğirme yağları, haşıl maddeleri, makine yağları vs. ) ileri gelen kirlenmeleri gidermek için yapılır. bu amaçla pes mamulleri 70-80° c' de soda-sabunlu suda 20-30 dakika muamele edilir, durulanır sonra asetik asitle nötralizeedilir.
ağartma : pes lifin beyazlığı hayli yüksek olduğundan ağartılmaya pek ihtiyacı yoktur. çok gerekirse kimyasal olarak sadece nac1o2 ' le ağartılabilir. ya da optik ağartma uygulanır.
pes / pamuk veya pes / viskoz karışımları nac1o2 veya h2o2 ile, pes / keten karışımları asidik ortamda sodyum hipokloritve takiben sodyum kloritveya takiben h2o2 ile,
pes / yün karışımları peroksitle,
pes / naylon karışımları asidik ortamda sodyum kloritle ağartılır.
termofikse: aslında bir bir bitim işlemi olmaklşaberaber genellikle ön terbiye sırasında uygulanır. pes lifin iç gerilimlerini giderek metaryali boyamadan önce boya ve şekilce stabilize etmek için uygulanır. sıcak hava, sıcak su, doymuş buhar veya sıcak silindirlerle yapılır
kostikleme: pes lifinin tipik sentetik karakterini değiştirerek kumaşa ipek tutumu ve görünümü vermek ve esnekliğini arttırmak için uygulanır. İşlem sonunda boyar maddeler life daha fazla çeker. ancak bu prosesin mukavemeti düşürme etkisi yüzünden çalışma şartları ( zaman, sıcaklık ve naohkonsantrasyonu ) dikkatle seçilmelidir.
(freemanner, 28.06.2007 23:33:00)