tarih disiplini içindeki bazı kavramlar, çok net bir açıklama ister: ‘özel hayat’ kavramı da bunlardan biridir. ‘kamusal’ hayatın karşıtı olarak ‘özel hayat’, batı toplumlarında, doğu toplumlarına oranla, farklı bir dinamik izler. devlet ile birey ilişkileri, batı demokrasilerinin yükseliş döneminde, doğu’daki hükümdar-tebaa ilişkisinin çok dışında bir platformdadır; sürekli bir çekişme vardır. ortaçağ’dan beri de, batı kültürünün bütün hareketliliği, bu tür çekişme ve çatışmaları hep daha keskin bir hale getirmeye yönelikti. özel güç, kamusal güç ile çekişirken, kendi içinde de çatışmalar yaşıyordu: erkeklerin iktidarı kadınların iktidarıyla, yaşlıların iktidarı gençlerinkiyle, efendilerin iktidarı hizmetkârların ‘haylazlıklarıyla’ çatışıyordu…
bu çerçeveden bakıldığında, evde, atölyede, dükkânda, işyerinde, fabrikada ya da kahvehane ve kulüp tarzı mekânlarda neler olup bitiyordu?.. gündelik yaşam nasıl şekilleniyordu?
İşte ‘özel hayat’ (la vie privée) alanı, özellikle çağdaş fransız tarihçilerinin üzerinde titizlikle çalıştıkları bir alan olarak öne çıkar.
batı avrupa ortaçağı uzmanı georges duby’nin yukarıda aktardığımız açıklamalarından yararlanarak, şunu söyleyebiliriz ki, insan yaşamındaki doğum, ölüm, aile hayatı, çocukluk gibi kavramların zaman içinde taşımış oldukları farklı anlamlar, ‘özel hayat’ yaklaşımının temel çizgisidir.
bu da şunu gösteriyor ki, bizim türkiye’de aşina olduğumuz bir tarihe bakış kanalı olarak, sermet muhtar alus’tan gökhan akçura’ya uzanan ‘gündelik yaşam’ tarzı, ya da sevgili gökhan akçura’nın deyimiyle, “ivır zıvır tarihi” anlayışı, ‘özel hayatın tarihi’ değildir. gündelik yaşam temaları ‘özel hayatın tarihi’nde, olsa olsa birer alt başlıktır. üstelik georges duby’nin özenle altını çizdiği gibi, şu veya bu uygarlığın belirli bir dönemine ilişkin ‘özel hayatın tarihi’ni incelerken, ‘gündelik yaşam anlatılarının arasında kaybolmamak’ gerekir.
evet; bu ay muradımız, sizlere yapı kredi yayınları’nın ilk cildini temmuz’da yayımladığı editions du seuil (1985) kökenli beş ciltlik devâsâ kolektif yapıt ‘özel hayatın tarihi’ni tanıtmaktı… birinci cildi turhan ilgaz’ın titiz çevirisiyle türkçe’ye kazandırılan beş ciltlik yapıtın bu ilk kitabını, bugün ikisi de hayatta olmayan iki ünlü fransız tarihçi, philippe aries ve georges duby hazırlamışlar. İlk cildin kapsamı, “roma İmparatorluğu’ndan 1000 yılına” kadar uzanıyor
hazırlayanlar:philippe aries,georges duby
çevirenturhan ılgaz
yapı kredi yayınları
(demester, 05.10.2006 07:19:00)