mekke`de, iç avlusunda basta kabe olmak üzere zemzem kuyusu ve makam-i ibrahim gibi islamin en kutsal yerlerinin yer aldigi cami. camihz. muhammed zamaninda mekke`de yaptirilmis olup, zamanla cemaate dar gelmesi üzerine hz. ömer`in çevredeki yapilari yiktirmasiyla genis bir alana kavusmustur. zaman içerisinde pek çok ek yapilan cami bugünkü biçimini, 16. yüzyilda kanuni sultan süleyman ve 2. selim`in yaptirmis oldugu bölümlerle almistir. mescid-i haram dünyadaki yedi minareli tek cami oldugu gibi, mihrabi bulunmayan tek cami özelligini tasimaktadir.
yapi 7,5m yüksekliginde bir duvarla çevrili 110mx162m boyutlarinda dikdörtgen bir alani kaplar. bu duvarin iç yüzünü çepeçevre dolanan revaklar orta yerde çok büyük bir avlu olusturur. kabe gibi mescid-i haram`da, kösegenleri dört ana yöne gelecek biçimde düzenlenmistir. kuzeydogu cephesinde bes, kuzeybati cephesinde sekiz, güneybati cephesinde dört ve güneydogu cephesinde yedi tane kapisi vardir.
uzaktır bütün noksanlıklardan o³ ki, kulunu bir gece mescidi haram'dan, çevresini mübarek kıldığımız mescidi aksa'ya götürdü, ona ayetlerimizden gösterelim diye. gerçek şu ki, o'dur işiten, gören..! ³